Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin balta girmemiş ormanlarında gizlenen yeni bir canlı türü, biyoloji dünyasında büyük bir merak uyandırdı. Likweli olarak bilinen ve bilimsel literatüre “Colobus congoensis” ismiyle giren bu kolobus maymunu, son 75 yıl içinde tanımlanan beşinci yeni primat türü olarak kayıtlara geçti.
2008 yılındaki flu fotoğraflarla başlayan arayış, 2018-2022 yılları arasında 52 farklı köyde yürütülen kapsamlı saha araştırmalarıyla netlik kazandı. Florida Atlantik Üniversitesi’nden Kate Detwiler ve çalışma arkadaşları, yerel halkın geçmişten gelen bilgilerinden faydalanarak bu gizemli canlıyı sonunda bulmayı başardı.
Likweli maymunları, yaklaşık yedi kilogramlık gövde yapıları ve parlak siyah kürkleri ile oldukça etkileyici bir görünüme sahip. Yüzlerindeki turuncu ve beyaz renkli tüyler, canlıya adeta bir maske takmış izlenimi veriyor. Kuyruk sokumlarında yer alan parlak beyaz yama ise fiziksel görünümünü tamamlayan ayırt edici bir detay. Dişi ve erkek bireylerin dış yapıları birbirine çok benzediği için ormanlık alanlarda onları gözlemlemek bazen güçlük yaratabiliyor.
Bilim insanlarının üzerinde durduğu en kritik nokta ise sesli iletişim biçimleri. Orman içinde kilometrelerce öteden duyulabilen kendine has kükreme sesleri, Likweli’yi bilinen diğer kolobus türlerinden ayırıyor. Akustik analizler, bu canlının çıkardığı sesin yakın akrabalarından tamamen farklı olduğunu kanıtlayarak, evrimsel süreçteki ayrıcalığını destekledi. Yapılan genetik çalışmalar, Likweli’nin yaklaşık 4-5 milyon yıl önce soy ağacından koptuğuna işaret ediyor.
Yaşam alanı daralıyor
Yeni keşfedilen bu tür için zaman hızla daralıyor. Lomami ve Lilo nehirleri arasındaki yaklaşık 1.700 kilometrekarelik bir bölgeye sıkışan popülasyon, insan kaynaklı müdahaleler nedeniyle ciddi risk altında. Tarım arazilerinin genişlemesi ve ormanlık alanların tahrip edilmesi, bu türün hayatta kalma şansını azaltıyor. Araştırmacılar, türün IUCN listesinde derhal “tehlike altında” olarak yer alması gerektiğini savunuyor. Aksi takdirde, ormanların parçalanması süreci Likweli için geri dönüşü olmayan bir sona dönüşebilir.
